David Levy - "Chanuka - Święto Świateł"
Nauczanie - Artykuły

W oknie jasno migocze płomień świecy. Jej majestatyczne piękno podkreśla niezwykły charakter tej uroczystości. Matka krząta się w kuchni, przygotowując tradycyjny obiad, który co roku podaje w tym szczególnym dniu. Wzniosła atmosfera wypełnia dom, a dzieci już się cieszą, że wkrótce otrzymają długo oczekiwane prezenty. Po obiedzie ojciec gromadzi rodzinę wokół siebie, aby przypomnieć wszystkim historię związaną z ustanowieniem święta Chanuka. Cała rodzina uważnie słucha opowieści o błyskotliwym i mężnym zwycięstwie przodków, którzy odnieśli triumf pomimo duchowego ucisku i uniknęli zagłady.

Wielkie wyzwolenie

Szereg znaczących wydarzeń doprowadził do ustanowienia święta Chanuka. W 324 r. p. n. e. Aleksander Wielki, król macedoński, podbił cały ówcześnie znany świat. Zjednoczył swoje królestwo przez narzucenie języka greckiego, greckiej kultury i filozofii na podbitych terenach. Rok później Aleksander zmarł na gorączkę w wieku 33 lat (323 r. p. n. e.). Po jego śmierci imperium macedońskie zostało podzielone między czterech dowódców, z których dwaj to Ptolemeusz i Seleukos. Dynastia Ptolemeuszy ściągała daninę od Judei, ale zapewniała jej mieszkańcom wolność w ograniczonym zakresie. Po pewnym czasie król z dynastii Seleucydów, Antioch Wielki, najechał ziemie władającej Egiptem dynastii Ptolemeuszy i objął panowanie nad Judeą, którą wcielił do Syrii (198 r. p. n. e.).

W 175 r. p. n. e. władzę objął inny król z dynastii Seleucydów, Antioch IV, zwany Epifanes (Objawiciel). W 168 r. p. n. e. podjął próbę hellenizacji Judei. Ogłosił judaizm za nielegalny i zmusił Żydów do przyjęcia pogańskiej religii greckiej. Pobożni Żydzi odmówili przyjęcia bluźnierczego bałwochwalstwa, co wywołało akcję odwetową Antiocha w Jerozolimie. Popełnił on "obrzydliwość spustoszenia" (Dn 11,31) przez ofiarowanie świni na ołtarzu świątynnym, pokropienie jej krwią w Miejscu Najświętszym i wylanie zupy z świni na zwoje Tory (Pięcioksiągu), które następnie spalono. Antioch zniósł żydowskie ofiary ze zwierząt i zbudował pomnik Zeusa w świątyni. Wydał też edykt zakazujący obrzezania, sporządzania koszernych pokarmów, obchodzenia świąt żydowskich i szabatu. Niestosujących się do tych zarządzeń karano śmiercią.

W wioskach rozlokowano żołnierzy, którzy nakazywali Żydom składanie ofiar ze świń i jedzenie wieprzowiny - w ten sposób mieli oni okazać lojalność względem Antiocha. Mieszkańcy miasteczka Modin pod wodzą kapłana Matatiasza odmówili podporządkowania się tym rozkazom. Gdy jednak pewien Żyd zaproponował, że zgodnie z rozkazem złoży ofiarę ze świni, rozgniewany Matatiasz i jego synowie zabili greckich żołnierzy i wspomnianego Żyda.

Wiedząc, że ich życie było zagrożone, Matatiasz, jego pięciu synów i wielu mieszkańców miasteczka Modin uciekło w góry Judei, gdzie prowadzili walkę partyzancką z wojskami Antiocha IV. W tymże roku zmarł Matatiasz i jego trzeci syn Juda, zwany Machabeuszem ("Młot"), objął dowództwo nad oddziałem. Machabeusze błyskotliwie walczyli z wojskiem Seleukidów przez trzy lata, wypędzając ich ostatecznie z Judei w 165 r. p. n. e.

Kapłani oczyścili świątynię z greckich bóstw i zniszczyli zbezczeszczony ołtarz. Podczas oczyszczania świątyni znaleziono mały dzbanek z poświęconą oliwą w ilości wystarczającej, aby świecznik świątynny (menora) mógł świecić przez jeden dzień. W cudowny sposób oliwa płonęła przez osiem dni, co dało kapłanom dość czasu na przygotowanie i poświęcenie nowej oliwy. Świątynia została ponownie poświęcona 25 grudnia 165 r. p. n. e., dokładnie co do dnia w trzy lata po jej sprofanowaniu przez Antiocha. Stąd pochodzi nazwa święta - Chanuka, która oznacza "poświęcenie". Od tej pory ten szczególny czas świąt jest znany jako Święto poświęcenia (świątyni) lub Święto świateł.

Chanuka jest jednym z mniejszych świąt w żydowskim kalendarzu. W Biblii Hebrajskiej nie jest wymieniona jako jedno ze świąt żydowskich, ponieważ związane z nią wydarzenie miało miejsce po zamknięciu kanonu. Jednakże prorok Daniel przepowiadał powstanie imperium greckiego, z którego wyszedł Antioch IV, który próbował zniszczyć judaizm (Dn 8,1-12;11,31-35). Pełna relacja o wydarzeniach związanych z Chanuką jest zapisana w I i II Księdze Machabejskiej - księgach apokryficznych, które zostały spisane w okresie międzytestamentowym.

Chanukowe zwyczaje

W każdym z ośmiu dni święta Chanuka zapala się świece zarówno w domu, jak i w synagodze. Świecznik chanukowy (chanukija) ma dziewięć świec: osiem dla uczczenia pamiętnych ośmiu dni i wyższą dziewiątą świecę nazywaną szamaszem (sługą), używaną do zapalania pozostałych. Świece zapala się od prawej do lewej strony świecznika przez osiem dni, zanosząc modlitwy na pamiątkę wielkiego oswobodzenia Izraela i cudu, który wydarzył się w świątyni. W oknie każdego żydowskiego domu stawia się świecznik i każdego wieczoru zapala się kolejno jedną świecę więcej dla uczczenia tego święta.

Chociaż Chanuka jest pomniejszym świętem w kalendarzu hebrajskim, jednak zdobyła rozgłos np. w Ameryce, głównie z uwagi na obchody Święta Narodzenia Pańskiego. Przez osiem dni święta Chanuka dzieci otrzymują prezenty, aby w ten sposób zneutralizować mocny wpływ okresu Świąt Narodzenia Pańskiego na dzieci żydowskie. W przeszłości dzieci dostawały monety zwane Chanuka gelt (chanukowe pieniądze). Obecnie zamiast prawdziwych pieniędzy dostają czekoladki w kształcie monet, owinięte w pozłacaną folię.

Zwyczajowo dzieci grają w grę zwaną drajdel. Drajdel to bąk (zabawka) o czterech ściankach. Na każdej z nich znajduje się jedna litera, pochodząca od pierwszych liter czterech wyrazów hebrajskich: Nes, Gadol, Hajah i Szam, co oznacza "Wielki cud zdarzył się tam". (Wraz z powstaniem państwa izraelskiego zmieniła się jedna litera na izraelskich bąkach i akrostych ma postać: "Wielki cud zdarzył się tu" - przyp. tłum.) Dzieci wkładają do bąka cukierki, orzechy i czekoladowe monety. Każde dziecko kręci bąkiem i w zależności od tego jaka litera wypadnie po jego zatrzymaniu, wyjmuje z bąka nagrodę, dokłada, nie robi nic lub wygrywa całą zawartość zabawki.

Każde święto ma swoje szczególne potrawy. W święto Chanuka są to łatkes, czyli placki ziemniaczane smażone na oleju. Olej ma przypominać o znalezionym w świątyni dzbanku z oliwą.

W XIII wieku w święto Chanuka zaczęto śpiewać niemiecką pieśń zatytułowaną Maoz Tzur (Skała wieków). Pieśń składa się z sześciu zwrotek, z których pierwsza wyraża mesjańską nadzieję Izraela na przywrócenie starożytnych ceremonii świątynnych. Kolejne trzy zwrotki chwalą Boga za uwolnienie Izraela z niewoli egipskiej, z niewoli babilońskiej i od spisku Hamana zmierzającego do unicestwienia narodu żydowskiego. Piąta zwrotka opisuje cud Chanuki, natomiast ostatnia jest błaganiem o rychłe odkupienie Izraela. Pieśń ta chwali Boga jako Skałę zbawienia Izraela (Iz 17,10) [Encyclopaedia Judaica - wyd. na CD-ROM].


Dziewięcioramienny świecznik chanukija
zapalany podczas święta Chanuka
Fot: T. Williams

Wspanialsza światłość

O święcie Chanuka czytamy w Piśmie Świętym tylko raz: "Wtedy w Jerozolimie odbywała się uroczystość Poświęcenia Chanuka)Świątyni. Była zima" (J 10,22). Werset ten dotyczy mesjańskiej służby Pana Jezusa. Pamiętajmy, że pierwsze święto Chanuki było obchodzone 25 dnia miesiąca kislew (grudzień) 165 r. p. n. e. To jest ten sam dzień, w którym chrześcijanie tradycyjnie obchodzą Święto Narodzenia Jezusa Mesjasza.

Właśnie w Święto Poświęcenia (świątyni) przywódcy żydowscy zażądali od Pana Jezusa, aby rozwiał ich wątpliwości, czy jest Mesjaszem. "Otoczyli Go Żydzi i zapytali: Jak długo będziesz trzymał nas w niepewności? Jeśli ty jesteś Mesjaszem, powiedz nam wyraźnie" (J 10,24).

Odpowiedź Jezusa była dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, odpowiedział, że Jego dzieła świadczą o nim jako Mesjaszu (J 10,25,37-38). Jego cuda wyraźnie potwierdzały i poświadczały, że jest obiecanym Mesjaszem. Cuda, które Jezus czynił w ich obecności, nie powinny były pozostawić jakichkolwiek wątpliwości, bo uzdrowienia chorych, ślepych i kalekich (zob. Iz 35,5-6) wskazywały na Niego jako Mesjasza. Po drugie, Jego słowa świadczyły o Nim jako Mesjaszu: "Ja i Ojciec jedno jesteśmy" (J 10,30). Pan Jezus nie powiedział, że On i Ojciec są jedno co do osoby, ale jedno co do istoty i natury. Jego odpowiedź wykraczała poza oczekiwania przywódców żydowskich! Pan Jezus twierdził nie tylko, że jest Mesjaszem Izraela, ale potwierdził również swoją boskość - równą boskości Boga Ojca.

Rozgniewani i wrogo usposobieni przywódcy żydowscy starali się pojmać Jezusa, aby Go ukamienować (J 10,31.39). On uszedł przed nimi i udał się do Perei na wschód od rzeki Jordan, gdzie nadal zwiastował swoje poselstwo. Ludzie w Jerozolimie byli naocznymi świadkami mesjańskich znaków i cudów Jezusa, ale odrzucili Jego i Jego poselstwo. Natomiast mieszkańcom Perei nie był dany żaden znak (cud), ale po usłyszeniu Jego zwiastowania "wielu tam uwierzyło w Niego" (J 10,42), tzn. uznało Go za Mesjasza.

Dar, który trwa na wieki

Pan Jezus objawił ówcześnie żyjącym Żydom, że oprócz politycznego i religijnego wyzwolenia, które świętowali, Chanuka posiada głębsze, duchowe znaczenie. Symbolika Chanuki w wyjątkowy sposób wskazuje na Jezusa, który daje osobiste zbawienie i pewność życia wiecznego.

Po pierwsze, Mesjasz jest wspanialszą Światłością. On powiedział współcześnie żyjącym Mu Żydom: "Ja jestem światłością świata" (J 8,12). Nie jest jednym z wielu świateł, ale jedyną prawdziwą światłością wskazującą drogę do Boga i oświecającą drogę do wiecznego zbawienia. Dlatego później powiedział: "Ja jestem drogą i prawdą, i życiem. Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej, jak tylko przeze Mnie" (J 14,6).

Po drugie, Mesjasz jest wielkim Bożym darem dla narodu izraelskiego. "Tak bowiem Bóg umiłował świat, że dał swego Jednorodzonego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne" (J 3,16). Z głębokiej miłości do ludzi Bóg darował swojego Syna na ofiarę, aby umarł za grzech ludzkości i w ten sposób dał zbawienie wszystkim, którzy złożą swoją ufność w Nim jako Zbawicielu. Przez całą wieczność wszyscy wierzący będą się radować posiadanym już teraz zbawieniem.

Po trzecie, świeca szamasz wskazuje na Mesjasza jako wielkiego sługę. Pamiętajmy, że służyła ona do zapalania pozostałych ośmiu świec. Mesjasz był najwyższym wzorem sługi podczas swojego życia na ziemi. On powiedział: "Syn Człowieczy [mesjański tytuł Pana Jezusa] bowiem nie przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć i oddać swoje życie jako okup za wielu" (Mk 10,45). Innymi słowy, On, jako sługa, dobrowolnie ofiarował swoje życie za grzech ludzkości. Swą zastępczą śmiercią zapłacił żądaną cenę okupu za grzech i umożliwił Bogu darowanie światłości zbawienia wszystkim, którzy złożą swoją ufność w Nim jako Mesjaszu.

Po czwarte, Mesjasz jest dawcą wspanialszego pokoju. Chanuka upamiętnia czas, kiedy wyzwoleni od nieprzyjaciół Judejczycy mogli mieszkać bezpiecznie. Jednakże Mesjasz obiecał trwalszy pokój wszystkim, którzy w Nim złożyli swoją ufność. "Pokój wam zostawiam, Mój pokój wam daję. Nie tak, jak świat daje, Ja wam daję. Niech się nie trwoży wasze serce i niech się nie lęka" (J 14,27). Ten, kto przyjmie Mesjasza, doświadczy głębokiego i trwałego pokoju Bożego. Jest to duchowy pokój, dający wewnętrzną pewność w obliczu teraźniejszych lub przyszłych wydarzeń.

Po piąte, Mesjasz jest skałą wieczną, o której Żydzi śpiewają podczas Chanuki. On jest przedstawiony jako Skała, z której cudownie wytrysnęła woda (2 M 17,6) i z której pił cały Izrael (1Kor 10,4) podczas swojej wędrówki przez pustynię. On jest Kamieniem odrzuconym przez przywódców żydowskich w czasie Chanuki (J 10,31.39), ale pewnego dnia stanie się kamieniem węgielnym dla Izraela w Tysiącletnim Królestwie (Ps 118,22).

Wreszcie, podczas Chanuki została dana wielka obietnica dla tych, którzy zaufają Mesjaszowi. Zwróćmy uwagę na Jego słowa: "Moje owce słuchają Mojego głosu i Ja znam je, a one idą za Mną. Ja daję im życie wieczne, dlatego nie zginą na wieki, i nikt nie wyrwie ich z Mojej ręki" (J 10,27-28). Wszyscy ci, którzy zaufali Jezusowi Mesjaszowi, mają zagwarantowany dar życia wiecznego. Oni w żadnym wypadku "nie zginą na wieki". Chroniące dłonie Mesjasza i Boga Ojca zapewnią im bezpieczeństwo na wieczność.

Migoczące światła chanukowych świec zdobiących okno każdego pobożnego żydowskiego domu nabierają głębszego znaczenia w świetle mesjańskich słów Jezusa. On jest Bogiem, który przyszedł na świat, aby rozproszyć ciemność i darować światłość życia wiecznego każdemu, kto Go przyjmie. Czy podobnie jak mieszkańcy Perei uwierzysz w Niego?

David Levy
The Friends of Israel Gospel Ministries, Inc., USA
(Za zezwoleniem autora, tłum. Waldemar Bolkowski)

 

 

DZIAŁALNOŚĆ MŁODZIEŻOWA

"I wszystko, cokolwiek czynicie w słowie lub w uczynku, wszystko czyńcie w imieniu Pana Jezusa, dziękując przez niego Bogu Ojcu."

/Kol. 3:17/

więcej...

NAUCZANIE

"Słowo Twoje jest pochodnią nogom moim i światłością ścieżkom moim." "Nigdy nie zapomnę przykazań Twoich, bo przez nie zachowujesz mnie przy życiu." "Nakłaniam serce moje, by pełniło ustawy Twoje - wieczna za to nagroda!" "Rozkoszuję się przykazaniami Twymi, które pokochałem."

/z Ps. 119/

więcej...

PRACA WŚRÓD DZIECI

"A król odpowiadając, powie im: Zaprawdę powiadam wam, cokolwiek uczyniliście jednemu z tych najmniejszych moich braci, mnie uczyniliście."

/Mat. 25:40/

więcej...

EWANGELIZACJA

"Idźcie i czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego."

/Mat. 28:19/

więcej...

POMOC OSOBOM NIEPEŁNOSPRAWNYM

"Cokolwiek czynicie, z duszy czyńcie jako dla Pana, a nie dla ludzi."

/Kol. 3:23/

więcej...